جشنواره کتاب سال دانشجویی؛ فرصتی برای کشف استعدادهای نویسندگی و تقویت فرهنگ مطالعه در دانشگاه‌ها
.jpg)
به گزارش روابط عمومی سازمان ترویج مطالعه و نشر جهاد دانشگاهی، جهان‌بین، با اشاره به چالش‌های گسترش فرهنگ مطالعه در دانشگاه‌ها، افزایش قیمت کتاب و کاهش قدرت خرید دانشجویان را از موانع مهم کتاب‌خوانی دانست و گفت: نمی‌توان از دانشجویان انتظار داشت کتاب‌خوان باشند، اما امکان اقتصادی خرید کتاب را برای آنان فراهم نکرد. به اعتقاد او، ترویج مطالعه بدون توجه به دسترسی اقتصادی، سیاستی ناقص خواهد بود.
جشنواره؛ فرصتی برای دیده‌شدن استعدادهای پنهان دانشجویی
عضو شورای سیاست‌گذاری جشنواره ملی کتاب سال دانشجویی، یکی از ظرفیت‌های اصلی این رویداد را شناسایی استعدادهایی دانست که ممکن است در دانشگاه‌های کوچک‌تر یا مناطق کمتر برخوردار، فرصت کافی برای معرفی آثار خود نداشته باشند.
او تأکید کرد که استعداد تألیف و ترجمه منحصر به دانشگاه‌های بزرگ و مراکز علمی شناخته‌شده نیست و جشنواره می‌تواند زمینه معرفی آثار ارزشمند دانشجویان در سراسر کشور را فراهم کند. با این حال، به گفته جهان‌بین، شناسایی استعداد با پرورش آن تفاوت دارد و موفقیت جشنواره زمانی معنا پیدا می‌کند که ارتباط با برگزیدگان پس از مراسم اختتامیه نیز ادامه داشته باشد.
او پیشنهاد کرد برگزیدگان پس از پایان جشنواره به استادان و صاحب‌نظران مرتبط متصل شوند، از آموزش‌های تخصصی بهره بگیرند و برای انتشار آثار بعدی خود فرصت پیدا کنند. از نگاه او، جشنواره باید از یک رقابت سالانه فراتر برود و به سکوی رشد حرفه‌ای استعدادهای دانشجویی تبدیل شود.
از مصرف دانش تا مشارکت در تولید علم
جهان‌بین با اشاره به نقش تألیف و ترجمه در پویایی علمی دانشگاه‌ها، گفت دانشجو نباید صرفاً مصرف‌کننده دانش باقی بماند، بلکه باید فرصت مشارکت در تولید و انتشار آن را نیز داشته باشد.
به اعتقاد او، تألیف و ترجمه تنها به تولید یک اثر مکتوب محدود نیست؛ این فعالیت‌ها قدرت تفکر، پژوهش، تحلیل و انتقال دانش را تقویت می‌کنند. دانشجویی که به تألیف یا ترجمه روی می‌آورد، ناگزیر است موضوعی را عمیق‌تر بررسی کند، منابع را ارزیابی کند و به درکی منسجم برسد.
او بر ضرورت طراحی مسیر مشخص برای معرفی آثار برگزیده به ناشران، حمایت از انتشار و عرضه آن‌ها در کتابخانه‌های دانشگاهی تأکید کرد و افزود داوری جشنواره نیز می‌تواند جنبه آموزشی داشته باشد؛ به این معنا که حتی آثار انتخاب‌نشده نیز از بازخوردهای علمی و اصلاحی بهره‌مند شوند.
شفافیت داوری و فرصت برابر برای دانشگاه‌های سراسر کشور
معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه آزاد اسلامی، اعتبار علمی داوری را یکی از پایه‌های اعتبار هر جشنواره دانست و بر شفافیت معیارها، تخصصی بودن ارزیابی و اعلام شاخص‌های داوری پیش از آغاز رقابت تأکید کرد. به گفته او، ترکیب داوران باید متناسب با ماهیت آثار باشد و در کنار استادان دانشگاهی، از مترجمان حرفه‌ای، ویراستاران و متخصصان حوزه نشر نیز استفاده شود. همچنین باید میان ارزش علمی یک اثر و قابلیت انتشار و استفاده عمومی از آن تمایز قائل شد؛ چراکه این دو معیار لزوماً یکسان نیستند.
جهان‌بین درباره افزایش مشارکت دانشجویان نیز گفت مسئله تنها اطلاع‌رسانی نیست، بلکه باید ظرفیت‌های پراکنده در دانشگاه‌های مختلف شناسایی و فرصت معرفی و ارزیابی آثار عادلانه‌تر توزیع شود. او نقش استادان، کتابخانه‌ها، انجمن‌های علمی و تشکل‌های دانشجویی را در شناسایی و معرفی آثار مهم دانست و بر توجه جشنواره به تنوع رشته‌های دانشگاهی تأکید کرد.
او همچنین هماهنگی تقویم جشنواره با تقویم آموزشی دانشگاه‌ها و ساده‌سازی فرآیند ثبت‌نام و ارسال آثار را از اقداماتی دانست که می‌تواند مشارکت دانشجویان را افزایش دهد.
حمایت از برگزیدگان؛ فراتر از جایزه و تقدیرنامه
جهان‌بین یکی از آسیب‌های جشنواره‌ها را تمرکز بیش از اندازه بر زمان برگزاری و مراسم اختتامیه دانست و تأکید کرد اختتامیه باید آغاز مسیر حمایت از برگزیدگان باشد، نه پایان آن.
او حمایت از انتشار آثار، ایجاد فرصت ارتباط با استادان و صاحب‌نظران و تشکیل شبکه‌ای از برگزیدگان دوره‌های مختلف را از جمله اقداماتی برشمرد که می‌تواند به تداوم فعالیت علمی و فرهنگی دانشجویان کمک کند.
به گفته او، تقدیرنامه و جایزه نقدی به‌تنهایی برای حمایت از نویسنده و مترجم دانشجو کافی نیست؛ گاهی فراهم کردن امکان انتشار اثر، معرفی به ناشر معتبر یا ایجاد فرصت پژوهشی، تأثیری ماندگارتر دارد.
این عضو شورای سیاست‌گذاری جشنواره همچنین بر ضرورت همکاری عملیاتی میان جهاددانشگاهی، وزارت علوم، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه‌ها و ناشران تأکید کرد. او معتقد است این همکاری‌ها باید از سطح تفاهم‌نامه‌های کلی فراتر برود و با تقسیم مسئولیت، تعیین منابع مالی و شاخص‌های قابل ارزیابی همراه شود؛ برای مثال، تعداد آثار منتشرشده و دانشجویان حمایت‌شده می‌تواند مبنای ارزیابی عملکرد قرار گیرد.
کتاب‌خوانی در عصر محتوای کوتاه و هوش مصنوعی
جهان‌بین در بخش دیگری از گفت‌وگو، تغییر الگوی مصرف محتوا را از چالش‌های جدی مطالعه دانشگاهی دانست. به گفته او، دانشجوی امروز در معرض حجم زیادی از اطلاعات کوتاه و پراکنده قرار دارد و این وضعیت می‌تواند فرصت و حوصله مطالعه عمیق را کاهش دهد.
او البته این مسئله را صرفاً به نسل جدید نسبت نداد و محیط رسانه‌ای و سبک زندگی امروز را نیز در شکل‌گیری آن مؤثر دانست. از نگاه او، حلقه‌های مطالعه و گفت‌وگو، نشست‌های نقد کتاب، ارتباط مستقیم دانشجویان با نویسندگان و معرفی کتاب از سوی استادان می‌تواند به بازگشت کتاب به متن زندگی دانشجویی کمک کند.
جهان‌بین همچنین با اشاره به گسترش کتاب‌های الکترونیکی، کتاب‌های صوتی و فناوری‌های دیجیتال گفت تغییر ابزارهای مطالعه به معنای کاهش ضرورت کتاب نیست. جشنواره باید قالب‌های تازه نشر را به رسمیت بشناسد و راه‌های دسترسی به کتاب را متنوع کند، بی‌آنکه کتاب چاپی را کنار بگذارد.
او درباره هوش مصنوعی نیز بر ضرورت پرهیز از دو رویکرد افراطی تأکید کرد: نادیده گرفتن این فناوری یا استفاده بدون ضابطه از آن. به اعتقاد او، جشنواره باید معیارهای روشنی درباره اصالت اثر، سهم واقعی دانشجو در تولید محتوا، شفافیت استفاده از هوش مصنوعی و رعایت حقوق مؤلفان تدوین کند و آموزش سواد هوش مصنوعی و اخلاق استفاده از آن را نیز در برنامه‌های جنبی خود قرار دهد.
بازگشت مطالعه عمیق به زندگی دانشجویی
جهان‌بین در جمع‌بندی، هدف اصلی ترویج کتاب‌خوانی را تبدیل مطالعه از فعالیتی مناسبتی یا صرفاً آموزشی به عادتی پایدار در زندگی دانشجویان دانست. از نگاه او، جشنواره ملی کتاب سال دانشجویی زمانی می‌تواند نقش مؤثرتری در فضای علمی و فرهنگی کشور ایفا کند که میان مطالعه، پژوهش، تألیف و ترجمه، نقد، انتشار و دسترسی مخاطبان به کتاب پیوندی مستمر برقرار سازد.
بر این اساس، موفقیت جشنواره تنها با تعداد آثار ارسالی یا برگزیدگان سنجیده نمی‌شود؛ بلکه تداوم حمایت از استعدادها، امکان انتشار آثار و بازگشت کتاب به زندگی روزمره دانشگاه، از معیارهای مهم اثرگذاری آن خواهد بود.