افغانستان پس از سوریه بیشترین تعداد پناهندگان به کشور‌های اطراف (عمدتاً ایران) در جهان را دارد. نزدیکی ایران و پاکستان به افغانستان عمده‌ترین دلیل مهاجرت آن‌ها به این کشور‌ها است. هرساله هزاران نفر از مردم این کشور به دلایل آشفتگی‌های سیاسی، جنگ داخلی و مسائل مربوط به طالبان، کمبود ظرفیت‌های اقتصادی و... به خارج از مرز‌های کشورشان رهسپار می‌شوند و ایران از دیرباز به‌عنوان مهم‌ترین مقصد مهاجرت مردم افغان شناخته می‌شده است. با توجه به هم‌جواری ایران و افغانستان، مهاجرت افغانستانی‌ها به ایران پدیده‌ای جدید نیست، قدمت دیرینه‌ای دارد. امروزه میلیون‌ها مهاجر و پناهنده افغانستانی در سراسر ایران پراکنده شده‌اند. متعاقب این پدیده کشور شاهد پذیرای سه موج بزرگ مهاجرت از طرف مرز‌های شرقی کشور بوده است. موج نخست بعد از تجاوز شوروی به افغانستان در سال 1978 تا 1985، موج دوم پس از درگرفتن جنگ داخلی میان گروه‌های مختلف مجاهدین در فاصله سال‌های 1989 تا 1995 و سومی بعد از ظهور طالبان در 1995 تا 2001 و حتی تا زمان حاضر بوده است. بعد از انقلاب اسلامی 1357 مهاجرت تعداد قابل‌توجهی از شهروندان افغان نیز به رشد جمعیت در ایران افزوده است. این مهاجرت‌ها تأثیرات مخربی بر امنیت جمهوری اسلامی ایران داشته است. به لحاظ اقتصادی کارگران افغان، در طول بیش از دو دهه، عرضه نیروی کار ایران را افزایش دادند، به همین جهت طی این دوره افزایش دستمزد کارگران غیرماهر – به‌ویژه در بخش ساختمان که کارگران افغان در آن سهم بالایی دارند – بسیار کند بوده است. نتایج محاسبات نشان می‌دهد که کارگران افغانستانی در استان‌های نسبتاً پر رونق ایران مثل تهران، اصفهان، خراسان و... مشغول به کار شده‌اند که تقاضا برای نیروی کار ساده در آن‌ها بالا بوده است. هر چند حضور کارگران افغان در برخی از استان‌های ایران سبب افزایش نرخ بیکاری، در نقاط شهری و روستایی این استان‌ها نشده، اما نرخ بیکاری در کل کشور بالا رفته است. مهاجران افغان که به‌صورت غیرقانونی در ایران ساکن هستند، ناگزیرند کار‌های دشوار را با دستمزد‌هایی نسبتاً پایین انجام دهند، آن‌ها نمی‌توانند از شرایط بد یا ساعات طولانی کار شکایت کنند، از این رو بسیاری از کارفرمایان ترجیح می‌دهند که به‌جای کارگران ایرانی، افغانستانی‌ها را استخدام کنند. در کل کارگران افغانستانی با افزایش عرضه نیروی کار، سبب کاهش دستمزد کارگران غیرماهر شده‌اند. به عبارت دیگر حضور افغان‌ها در بازار کار ایران، به نفع کارفرمایان و به زیان کارگران غیرماهر ایرانی بوده است. زمانی که دستمزد در برخی از مشاغل کاهش یابد، کارگران بومی گرایشی به آن مشاغل نشان نمی‌دهند ولی مهاجران بیشتر به سمت چنین فعالیت‌هایی ‌می‌روند.

فصل اول: امنیت و ابعاد آن / 17

فصل دوم: مهاجرت، علل و پیامدها / 45

فصل سوم: پیامد اقتصادی مهاجرت اتباع افغانستان به جمهوری اسلامی ایران / 71

فصل چهارم: پیامد مهاجرت اتباع افغانستان بر امنیت سیاسی  جمهوری اسلامی ایران / 105

فصل پنجم: پیامد اقتصادی مهاجرت اتباع افغانستان به جمهوری اسلامی ایران / 147