فرهنگ و اعتقادات افراد یک جامعه، نقش اساسی در ساخت آن جامعه دارد. شناخت و شناسایی ارزش‎ها و فرهنگ‎های متعالی و درمان ضدارزش‎ها از مهم‎ترین کارهای نبی اکرم (صلی الله علیه وآله) قبل و بعد از بعثت در جامعه اسلامی بود. اولین بار واژه جاهلیت در جامعه اسلامی در قرآن‎کریم به‎کار برده شد و پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) نیز بارها از جاهلیت و اعمال ناشایست دوره جاهلیت سخن گفته‎اند. همچنین در نهج البلاغه سخنان فراوانی از امام علی (علیه‎السلام) درباره جاهلیت ذکر شده است. امام در نهج‌البلاغه در مورد جهل تذکر داده و نشانه‎های آن را متذکر شده است و در مورد ماهیت جهل و نتایج زیان‎بار آن سخن گفته‎اند.

پیش گفتار    15
اول- منابع باستانی کتیبه‎ ها    15
2.آثار و اشیاءِ به‎جای مانده    16
دوم- منابع مکتوب عربی قرآن‎کریم    17
2. حدیث و کتب تفسیر    20
3. کتاب‎ های سیره و مغازی    21
گروه اول    22
1. أبان بن عثمان بن عَفان (مت 105ه )    22
2. عروة بن زبیر بن عوام (مت 92هـ)    23
3. شرحبیل بن سعد (مت 123هـ)    23
گروه دوم    23
1. عبدالله بن اَبی بکر بن محمد بن عمرو بن حزم اَنصاری (مت 135هـ)    23
2.عاصم بن عمربن قتاده ظفری (مت 120هـ)    24
3. ابن شهاب زهری (مت 124هـ)    24
گروه سوم    25
1. موسی بن عقبه (مت 141 هـ)    25
2. محمد بن اسحاق (مت 152 هـ)    25
3. محمد بن عمر بن واقد واقدی (مت 207هـ)    27
4.  کتاب‎های تاریخی و جغرافیایی    28
1. عبیدبن شریه جرهمی یمنی    29
2. وهب بن منبه    29
3. هشام بن محمد بن سائب کلبی    30
4. ابوعبیده معمربن مثنی تمیمی    31
5. شعر جاهلی    33
سوم- منابع غیر عربی    34
1. تورات و تلمود    34
2. کتاب‎ های عبری    34
3. کتاب‎ های تاریخی یونانی، لاتینی، و سریانی    34
4. منابع مسیحی    35
فصل یکم: کلیات و مفاهیم    37
1. کلیات    37
1ـ 1. مقدمه    37
2. تبیین مفاهیم    40
2ـ 1. فرهنگ     40
2ـ 2. جهل    41
2ـ 3. جاهلیت    44
فصل دوم: فرهنگ جاهلی از دیدگاه قرآن‎ کریم و نهج البلاغه    51
مقدمه    51
1. زیرساخت‎ های فرهنگ جاهلی    52
1ـ 1. زیرساخت‎ های اعتقادی    57
1ـ1ـ1. پرستش در زیست جاهلی    58
1ـ1ـ2. اعتقاد به معاد در زیست جاهلی    64
1ـ1ـ3. جایگاه خرافات در زیست جاهلی    67
1ـ2. زیرساخت‎ های اخلاقی    72
1ـ2ـ1. شراب ‎خواری در زیست جاهلی    74
1ـ2ـ2. نگاه تجاری و توهین‎آمیز به زن در زیست جاهلی    77
1ـ2ـ3. بخل، حسادت و خشونت در زیست جاهلی    81
2. شاخصه ‎های فرهنگ جاهلی    83
2ـ1. خود بزرگ ‎بینی    83
2ـ2. تعصب افراطی    88
2ـ3. قبیلگرایی بی ضابطه    91
2ـ4. تقلیدگرایی کورکورانه    94
3. پیامدهای فرهنگ جاهلی    97
3ـ1. واپس‎گرایی    98
3ـ2. منفعت‎طلبی‎های دنیاگرایانه    102
3ـ3. انتقام‎جویی ‎های کینه توزانه    105
فصل سوم:  نقش فرهنگ جاهلی در زمینه ‎سازی جنگ جمل    109
مقدمه    109
1. نقش فرهنگ جاهلی در انگیزه فتنه ‎گران    112
1ـ1. قدرت ‎طلبی و ریاست ‎خواهی    115
1ـ2. دنیا‎طلبی و ثروت‎گرایی    120
1ـ3. کینه‎توزی    124
2. نقش فرهنگ جاهلی در انگیزه فتنه‎زدگان    130
2ـ1. حس انتقام کورکورانه و متعصبانه    133
2ـ2. پیروی کورکورانه از خواص امت    135
2ـ3. سهم ‎خواهی و دنیاطلبی    138
3. نقش فرهنگ جاهلی در پشتیبانی و بسیج نیرو    140
3ـ1. تهییج تعصبات جاهلی    142
3ـ2. شایعه سازی    145
3ـ3. ایجاد فضای حیرت    147
فصل چهارم: نقش فرهنگ جاهلی در کنش‎گری نظامی جنگ جمل    149
مقدمه    149
1. نقش فرهنگ جاهلی در نمادها، شعارها و رجزها    150
1ـ1. سوء استفاده از شعارها و رجزهای جذاب    150
1ـ2. استخدام چهره ‎های به ظاهر موجه    156
1ـ3. تحریک احساسات    161
2. نقش فرهنگ جاهلی در تاکتیک ‎ها و رفتارها    163
2ـ1. پیمان‎شکنی    163
2ـ2. لجاجت و کج‎اندیشی    169
2ـ3. چشم‎پوشی از حقیقت    172
2ـ4. بدعت‎گذاری    179
2ـ5. عدم نصیحت‎پذیری    182
2ـ6. خواسته ‎های نامشروع    184
نتیجه    187
فهرست منابع    191
منابع فارسی    191
منابع عربی    195
مقالات    197