کتاب حاضر نتیجه ترکیبی مجموعه مطالعات و پژوهش‌های نظری و میدانی مولفان در حوزه گردشگری فیلم است. از اواخر دهه 80 که نخستین ایده‌های عملی گردشگری فیلم در ایران شکل گرفت، ضرورت نوشتن یک کتاب مدون و جامع در جهت ترویج گردشگری فیلم و اثرات و کاربردهای آن، احساس می‌شد. با وجود رشد نسبی گردشگری فیلم در ایران و جهان در یک دهه گذشته اما همچنان هیچ کتاب مدونی در جهت ترویج گردشگری فیلم در ایران منتشر نشده و حتی در حوزه مقالات و نشریات پژوهشی، گردشگری فیلم با بی‌مهری مواجه شده است. این مسئله را حتی می‌توان در حوزه درک قلمرو گردشگری فیلم نیز مشاهده کرد، به گونه‌ای که بسیاری از محققین و جامعه علمی کشور، گردشگری فیلم را در چارچوب کلی گردشگری رسانه و تبلیغات گردشگری بررسی کرده و اساساً حوزه تخصصی آن را به باد فراموشی سپردند. با توجه به اینکه کتاب خاصی در حوزه گردشگری فیلم کشور نوشته نشده است، کتاب فوق صرفاً مقدمه‌ای بر گردشگری فیلم در ایران و جهان می‌باشد و در کنار پرداختن به مبانی و چارچوب‌های نظری و میدانی گردشگری فیلم در سطح جهان، تاکیدی نیز بر گردشگری فیلم در ایران شده و در هر بخش از کتاب، نمونه‌ها و مصادیقی از ایران ارائه شده است.

       در پایان باید بگوییم که این مجموعه علمی نیز به مانند دیگر مجموعه‌ها، دارای نواقص بسیاری بوده و با توجه به نو رس بودن این حوزه در ایران، نیاز به حلاجی و کوشش بسیار است. مایه خوشحالی و مسرت ماست که انتقادات و پیشنهادات سایر محققین را دریافت و در جهت بهبود کارهای آتی کوشا باشیم.

فهرست مطالب:

پیشگفتار مولفان: 1

فصل اول: قلمرو گردشگری فیلم

مقدمه: 3

1-1- رسانه‌ها چرا مهم هستند؟. 5

1-2- رسانه‌ها و گردشگری.. 7

1-3- گردشگری فیلم / قلمرو و تعاریف: 9

1-4- چرا گردشگری فیلم اهمیت دارد؟. 13

1-5- فرایند گردشگری فیلم: 18

1-5-1- مرحله پیش از ساخت فیلم: 18

1-5-2- مرحله پیش از نمایش و اکران فیلم: 18

1-5-3- مرحله پس از نمایش و اکران فیلم: 19

1-5-4- پس از رشد گردشگری فیلم: 19

1-6- پیشینه گردشگری فیلم: 20

1-7- چارچوب مفهومی گردشگری فیلم: 26

نتیجه‌گیری: 33

جمع‌بندی فصل: 34

فصل دوم: گونه شناسی گردشگری فیلم

مقدمه: 36

2-1- محصولات گردشگری فیلم کدامند؟. 36

2-2- محصولات مرتبط با لوکیشن‌های فیلم: 37

2-2-1- بازدید از لوکیشن‌های یک فیلم: 38

2-2-2- بازدید از استودیوهای فیلم‌برداری و شهرک‌های سینمایی: 40

2-2-3- بازدید از جاذبه‌ها و پارک‌های موضوعی مرتبط با یک فیلم خاص: 40

2-2-4- بازدید از مکان‌هایی نمایش داده شده در فیلم و متفاوت با لوکیشن اصلی فیلم: 41

2-3- محصولات جانبی و مکمل گردشگری فیلم: 42

2-3-1- شرکت در مراسم اکران فیلم: 43

2-3-2- شرکت در جشنواره‌ها و رویدادهای ملی و بین‌المللی فیلم: 43

2-3-3- بازدید از مشاهیر، خانه بازیگران و کارگردانان مشهور فیلم‌ها: 43

2-4- گردشگری فیلم: برای گردشگری یا به سود گردشگری؟. 45

2-5- گونه‌شناسی گردشگری فیلم بر اساس انگیزه‌ها: 46

2-6- گونه‌شناسی گردشگران فیلم: 48

نتیجه‌گیری: 52

جمع‌بندی فصل: 53

فصل سوم: عوامل و عناصر موثر بر سیستم گردشگری فیلم

مقدمه: 54

3-1- چه کسانی در گردشگری فیلم ذی نفعند؟. 55

3-2- سیستم گردشگری فیلم: عامل‌های تاثیرگذار درونی و بیرونی کدامند؟. 58

رابطه بین محل فیلم‌برداري و داستان فیلم. 67

خرید از فروشگاه‌های محل نگهداری وسایل مربوط به فیلم. 68

آگاه کردن گردشگران از لوکیشن‌ها 68

به کار بردن جذابیت در لوکیشن‌های فیلم‌ها 68

ساخت پارک‌های موضوعی.. 68

3-3- عوامل رانشی موثر بر گردشگری فیلم: 69

3-3-1- روحیات و شخصیت گردشگران: 69

3-3-2- سطح علاقه و مشارکت در گردشگری فیلم: 69

3-3-3- حس نوستالژیک فیلم: 70

3-3-4- سطح آگاهی و آشنایی با فیلم: 71

3-3-5- ویژگی‌های زمینه‌ای گردشگران: 76

3-3-6- پیشینه و تجربه‌های سفر: 77

3-3-7- تصویر ذهنی گردشگران از مقصد گردشگری فیلم: 81

3-3-8- وضعیت اقتصادی مخاطبان و گردشگران فیلم: 82

3-4- عوامل کششی موثر در گردشگری فیلم: 83

3-4-1- عوامل مرتبط با لوکیشن فیلم و مقصدهای گردشگری.. 83

3-4-8- عوامل مرتبط با ساختار فیلم‌ها 88

3-4-16- نقش شرکت‌ها و سازمان‌ها در توسعه گردشگری فیلم: 92

3-5- عوامل بازاریابی گردشگری فیلم: 94

3-5-1- فعالیت‌های بازاریابی مقصد پیش از اکران فیلم: 97

3-5-2- فعالیت‌های بازاریابی مقصد پس از اکران فیلم: 97

3-5-3- تخفیف‌های مالیاتی دولت به فیلمسازان: 99

3-5-4- ساخت موزه‌ها و نمایشگاه‌های فیلم و سینما: 100

3-5-5- سایت‌های گردشگری فیلم: 100

3-5-6- ساخت پارک‌های موضوعی: 100

3-5-7- بازسازی یا احیاء صحنه‌ها و لوکیشن‌های فیلم: 100

3-5-8- خرید از فروشگاه‌های محل نگهداری وسایل مربوط به فیلم: 101

3-5-9- آگاه کردن گردشگران از لوکیشن‌ها: 101

3-6- عوامل خارجی موثر بر گردشگری فیلم: 111

نتیجه‌گیری: 111

خلاصه فصل: 112

فصل چهارم: تاثیرات و پیامدهای گردشگری فیلم

مقدمه: 114

4-1- تاثیرات و پیامدهای مثبت گردشگری فیلم. 116

4-1-1- افزایش گردشگران ورودی به مقصد و توسعه آن: 116

4-1-2- درآمدزایی و اشتغال برای مقصدهای گردشگری: 126

4-1-3- ایجاد انگیزه سفر: 129

4-1-4- بهبود تصویر ذهنی گردشگران از مقصد: 130

4-1-5- ایجاد رضایت در گردشگران: 132

4-1-6- شکل‌گیری یک مقصد گردشگری: 133

4-1-7- افزایش آگاهی و آشنایی با مقصدهای گردشگری: 133

4-1-8- معرفی، ارتقا و احیای فرهنگ و میراث یک منطقه: 140

4-1-9- بازاریابی مطلوب برای مقصدهای گردشگری: 142

4-1-10- بهبود زیرساخت‌ها و خدمات در مقصد: 143

4-1-11-تاثیر در الگوی مصرف: 144

4-1-12- شکلگیری یک گونه جدید گردشگری در مقصد: 144

4-1-13- تقویت نوع جدیدی از گردشگران در یک مقصد: 144

4-1-14- تقویت حس نوستالژی گردشگران: 144

4-1-15- تاثیر در جشنواره‌ها: 145

4-1-16- حفاظت از لوکیشن‌ها و میراث گردشگری مقصد: 145

4-1-17-توسعه شهرها و جوامع محلی: 145

4-1-18- توسعه کسب و کارها و کارآفرینی در مقصد: 146

4-1-19- تاثیر در معرفی محصولات خاص: 147

4-2- تاثیرات و پیامدهای منفی گردشگری فیلم. 147

4-2-1- تفاوت تصویر فیلم با مقصد گردشگری فیلم: 148

4-2-2- ترافیک و تراکم در مقصد: 149

4-2-3- آسیب‌های زیست محیطی: 149

4-2-4- کالایی‌شدن فرهنگ: 150

4-2-5- تاثیرات نامطلوب فرهنگی: 150

4-2-6- آسیب رساندن به لوکیشن‌ها و آثار گردشگری مقصد: 151

4-2-7- آثار منفی اقتصادی: 151

4-2-8- از بین رفتن حریم خصوصی: 151

4-2-9- شناخت ناگهانی از گردشگری و هجوم گردشگران: 152

4-2-10- نارضایتی مردم جامعه میزبان از گردشگری فیلم: 152

4-2-11- افزایش میزان جرم و خشونت در مقصد: 153

4-2-12- ایجاد محدودیت دسترسی به برخی جاذبه‌ها و سایت‌ها برای گردشگران: 153

4-2-13- توزیع نامتوازن منافع گردشگری فیلم در مقصد: 153

نتیجه‌گیری: 157

خلاصه فصل: 158

فصل پنجم: مقصدها و فیلم‌های برجسته گردشگری فیلم

مقدمه: 161

5-1- مکان‌ها و مقصدهای مهم گردشگری فیلم. 162

5-1-1- شهرهای خلاق فیلم: 162

5-1-2- سینمای هند: 163

5-1-2- سینمای آمریکا، موزه هالیوود: 163

5-1-3- موزه تصاویر متحرک: 166

5-1-4- موزه ملی سینمای ایتالیا: 166

5-1-4- استودیو باراندوف  /شهر پراگ جمهوری چک: 167

5-1-5- صنعت فیلم در نیوزیلند: 168

5-1-6- قلعه ایف در مارسی: 168

5-1-7- شهرک سینمایی ایران: 170

5-1-8- شهرک سینمایی دفاع مقدس: 171

5-1-9- شهرک پیامبر اعظم: 172

5-2- گریزی به فیلم‌های منتخب تاثیرگذار در گردشگری.. 174

5-2-1- فیلم ” زندگی پنهان والتر میتی”  در  ایسلند. 174

5-2-2- سریالِ کاملاً افسانه (1995-1992) 174

5-2-3- بالاموری (2005-2002): 175

5-2-4- فیلم « مانند بکام کات‌دار بزن » (2002) 177

5-2-5- شجاع دل (1995) 177

5-2-6- سریال زمستان سوناتا: 179

5-2-7- فیلم نزدیک‌تر (2004) 182

5-2-8- فیلم «درباره زمان» در کورنوال، انگلستان. 183

5-2-9- مجموعه سینمایی ایندیانا جونز  در پترا، اردن: 184

5-2-10- فیلم «دور افتاده» در جزیره مونوریکی، فیجی: 184

5-2-11- فیلم «مکس دیوانه: جاده خشم» در بیابان نامیب: 186

5-2-12- فیلم «دزدان دریایی کارائیب» در کشور سنت وینسنت و گرنادین‌ها: 187

5-2-13- فیلم «خیلی دور خیلی نزدیک» سال 1383: 190

5-2-14- فیلم «مسافری از هند» سال 1382: 192

5-2-15- گردشگری فیلم در استان اصفهان: 201

5-2-16- فیلم «در دنیای تو ساعت چند است؟» سال 1394: 204

5-2-17- فیلم «رهایم نکن»؛ سال 1397: 205

5-2-18- فیلم «خسته نباشید»، سال 1391: 211

5-2-19- فیلم «اژدها وارد می‌شود» 211

5-2-20- فیلم «شهر موش‌های 2» 212

5-2-21- فیلم‌های سه گانه «کوکر»: 215

نتیجه‌گیری: 216

خلاصه فصل: 217

منابع و مآخذ: 219

پیوست.. 229

فهرست جداول:

جدول 2-1- دسته‌بندی محصولات گردشگری فیلم. 44

جدول 2-2- اشکال گردشگری فیلم بر اساس ویژگی‌ها و خصوصیات.. 47

جدول 2-3- گونه‌شناسی گردشگری فیلم بر مبنای ویژگی‌های گردشگران. 51

جدول 3-1- عوامل و عناصر موثر بر گردشگری فیلم. 65

جدول 3-2- عوامل موثر بر گردشگری فیلم. 66

جدول 3-3 – وضعیت آشنایی گردشگران با ساخت فیلم در امامزاده نوربخش... 71

جدول 3-4 – نحوه آگاهی از این لوکیشن قبل از مسافرت.. 72

جدول 3-5 – نحوه آشنایی با نام روستای سولقان. 73

جدول 3-6 – نحوه اولین سفر گردشگران. 78

جدول 3-7– نقش لوکیشن در انگیزه مسافرت آتی گردشگران. 79

جدول 3-8 – تاثیرات لوکیشن فیلم در سفر آتی گردشگران به روستا 80

جدول 3-9- مجموعه شیوه‌ها و اقدامات مرتبط با بازاریابی گردشگری فیلم. 109

جدول 4-1- تاثیرات گردشگری فیلم بر افزایش گردشگران ورودی.. 123

جدول 4-2- نمونه‌هایی از تاثیرات گردشگری فیلم بر درآمد و اشتغال مقصدها 128

جدول 4-3- سهم صنعت فیلم انگلستان در اقتصاد کشور. 129

جدول 4-4- وضعیت انگیزه بازدید از لوکیشن فیلم در بازدید گردشگران از روستا و امامزاده 135

جدول 4-5 – تاثیر لوکیشن بر انگیزه اولین مسافرت گردشگران. 136

جدول 4-6 – انگیزه اصلی مسافرت مجدد گردشگران به روستا 137

جدول 4-7 – واکنش به فیلم پس از بازگشت از سفر. 138

جدول 4-8 – تاثیر فیلم بر آشنایی گردشگران با روستا 139

جدول 4-9 – تاثیرات فیلم و لوکیشن بر آشنایی گردشگران از فرهنگ روستا 141

جدول 4-10- مجموعه تاثیرات و پیامدهای مثبت و منفی گردشگری فیلم در مقصدهای گردشگری.. 154

جدول 5-1- فهرست شهرهای خلاق فیلم. 162

جدول 5-2- مجموعه مقوله‌های استخراج شده از مفاهیم در ارتباط با گردشگری فیلم روستای سولقان. 198

جدول 5-3- فهرستی از لوکیشن‌های گردشگری فیلم در استان اصفهان. 202

فهرست اشکال:

شکل 1-1- فرایند گردشگری فیلم   20

شکل 1-2- نقشه ذی‌نفعان سیر علم گردشگری فیلم. 23

شکل 1-3- چارچوب مفهومی درک گردشگری فیلم. 28

شکل 1-4- چارچوب گردشگری فیلم. 29

شکل 1-5- چارچوب کلی گردشگری فیلم. 30

شکل 1-6- عناصر تشکیل‌دهنده گردشگری فیلم. 32

شکل 1-7- ارتباط گردشگری فیلم با دیگر گونه‌های گردشگری.. 33

شکل 2-1- تقسیم‌بندی محصولات گردشگری فیلم. 38

شکل 3-1- ذی‌نفعان گردشگری فیلم. 57

شکل 3-2- نقشه ذی‌نفعان گردشگری فیلم. 58

شکل 3-4- مدل مفهومی گردشگری فیلم روستایی.. 60

شکل 3-5- مدل بهینه توسعه گردشگری فیلم در روستای سولقان. 62

شکل 3-6 – وضعیت آشنایی گردشگران با ساخت فیلم در امامزاده نوربخش... 72

شکل 3-7 – نحوه آگاهی از این لوکیشن قبل از مسافرت.. 73

شکل 3-8 – نحوه آشنایی با نام روستای سولقان. 74

شکل 3-9- تجربه سفر به لوکیشن‌های فیلم. 75

شکل 3-10- نحوه آشنایی گردشگران با لوکیشن‌ها 76

شکل 3-11 – نحوه اولین سفر گردشگران. 79

شکل 3-12 – تاثیرات لوکیشن فیلم در سفر آتی گردشگران به روستا 81

شکل 3-13- ساختار کلی بازاریابی گردشگری فیلم. 95

شکل 3-14- فرصت‌های بازاریابی گردشگری فیلم. 96

شکل  3-15- نقشه لوکیشن شهر لندن. 102

شکل  3-16- سطح تمایل و استفاده گردشگران از نقشه‌های گردشگری فیلم. 102

شکل 3-17- سفر مجازی در سایت فیلم ارباب حلقه‌ها 103

شکل 5-1- نقشه تاثیرات گردشگری فیلم در جهان. 116

شکل 4-1- چارچوب مفهومی تاثیرات فیلم بر تصویر مقصد و رفتار سفر. 130

شکل 4-2 – تاثیر لوکیشن بر انگیزه اولین مسافرت گردشگران. 137

شکل 4-3 – واکنش به فیلم پس از بازگشت از سفر. 139

شکل 4-4 – تاثیرات فیلم و لوکیشن بر آشنایی گردشگران از فرهنگ روستا 142

شکل 5-2- نتایج تاثیرگذاری متغیرها بر اساس جدول تحلیل مسیر. 196

فهرست عکس‌ها:

عکس 4-1- ایستگاه قطار لندن بخشی از لوکیشن هری‌پاتر. 99

عکس 4-2- درباره فیلم (نیمه شب در پاریس 2011) 104

عکس 4-3- تور بازدید از لوکیشن ارباب حلقه‌ها 105

عکس 5-2- بخشی از لوکیشن فیلم «گرگ و میش» 121

عکس 5-1-بخشی از فیلم 127 ساعت.. 164

عکس 5-2-بخشی از گردشگری ایالت یوتا 165

عکس 5-3-بخشی از گردشگری ایالت یوتا 165

عکس 5-4-موزه ملی سینما 167

عکس 5-5- استودیو باندوف.. 168

عکس 5-6-قلعه ایف مارسی.. 169

عکس 5-7- قلعه ایف مارسی.. 169

عکس 5-8- تصویری از شهرک سینمایی ایران. 170

عکس 5-9- تصویری از شهرک سینمایی دفاع مقدس... 171

عکس 5-10- تصویری از شهرک سینمایی دفاع مقدس... 172

عکس 5-11- تصویری از شهرک سینمایی پیامبر اعظم. 173

عکس 5-12- تصویری از شهرک سینمایی پیامبر اعظم. 173

عکس 5-13- تصویری از شهرک سینمایی پیامبر اعظم. 173

عکس 5-14-گردشگری ایسلند. 174

عکس 5-15- پوستر فیلم شجاع‌دل. 178

عکس 5-16-منطقه گلنکو اسکاتلند، لوکیشن فیلم شجاع‌دل. 179

عکس 5-17- تصویری از سریال زمستان سوناتا 181

عکس 5-18- صحنه بعد به آغوش گرفتن مجسمه لوکیشن توسط گردشگران ژاپنی در سریال زمستان سوناتا 182

عکس 5-20-تصویری از شهر پترا اردن. 184

عکس 5-21-لوکیشن جزیره در فیلم «دور افتاده» 185

عکس 5-22-لوکیشن جزیره در فیلم «دور افتاده» 186

عکس 5-23 بیابان نامیب.. 187

عکس 5-24- منطقه چتسورث در فیلم «غرور و تعصب» محصول سال 2005. 188

عکس 5-25- لوکیشن قیلم ناتینگ هیل محصول 1999. 189

عکس 5-26- کلیسای جامع لینکلن (لوکیشن فیلم داوینچی کد 2006) 190

عکس 5-27- بخشی از لوکشین فیلم «خیلی دور خیلی نزدیک» 191

عکس 5-28- بخشی از لوکیشن فیلم «خیلی دور خیلی نزدیک» 192

عکس 5-29- نمایی از روستای سولقان. 199

عکس 5-30- نمایی از امامزاده نوربخش در روستای سولقان. 200

عکس 5-31- نمایی از امامزاده نوربخش روستای سولقان.

عکس 5-32- نمایی از امامزاده نوربخش روستای سولقان. 200

عکس 5-33- نمایی از امامزاده نوربخش در روستای سولقان. 201

عکس 5-34- مدرسه حلبیان لوکیشن فیلم قصه‌های مجید. 203

عکس 5-35 خانه هنرمندان لوکیشن فیلم گنج قارون. 203

عکس 5-36- تصاویری از فیلم «در دنیای تو ساعت چند است؟» 204

عکس 5-37- تصاویری از فیلم «در دنیای تو ساعت چند است؟» 205

عکس 5-38- تصاویری از فیلم «شهر موش‌های 2» 212

عکس 5-39- تصاویری از فیلم «شهر موش‌های 2» 212

عکس 5-40- تصاویری از فیلم «شهر موش‌های 2» 213

عکس 5-41- تصاویری از فیلم «شهر موش‌های 2» 214

عکس 5-42- تصاویری از فیلم «شهر موش‌های 2» 214