نگاه به احکام فقهی در اکثر کتب فقهی و حتی توضیح‌المسائل، غالباً در قالب باب­های طهارت تا دیات مطرح می‌شود؛ اما یک نوع نگاه نیز می ­تواند در بررسی احکام فقهی جریان یابد که آن‌ها را بر اساس یک عبارت، مانند «اولی الناس» گرد هم می­ آورد. در این روش، قرار گرفتن احکام فقهی حول محوری چون اولی ­الناس می­تواند ابعادی از احکام فقهی را آشکار کند که پیش‌ازاین چندان موردتوجه نبوده ­اند. ارتباط معنادار برخی احکام فقهی در ابواب مختلف که در ظاهر هیچ تناسبی با هم ندارند، تصویری از اولی الناس و جایگاه آن عرضه می­کنند که به تقویت مفهوم این عبارت در ساحت ­های دیگر کمک می کند. به ­علاوه، موضوع علم فقه، رفتار مکلَّف است؛ اما گاهی می ­توان با بازتعریف مکلف با عناوینی خاص چون «اولی الناس»، رفتار یا تکالیف او را مستقلاً به دست آورد؛ زیرا فقه نه­ تنها رفتار مکلف، بلکه وضعیت برخی موارد را هم مدنظر قرار داده و احکام وضعی را در کنار احکام تکلیفی طرح کرده است. بدین ترتیب، اولی الناس، حکمی وضعی است که می­ تواند همراه با احکام تکلیفی خاص خود در یک محل عرضه شود و در نتیجه، مجال مقایسه یابد. 

بخش نخست: کلیات پژوهش و مفاهیم  1

فصل نخست: کلیات پژوهش     1

فصل دوم: مفاهیم   7

فصل دوم: مصادیق اولی الناس در آیات      17

فصل سوم: مصادیق اولی الناس در روایات امامیه و اهل‌سنت      37

بخش سوم: کاربرد اولی الناس در متون فقهی امامیه 59

فصل نخست: مفهوم اولی الناس در اصطلاح متشرعه فقیهان امامیه 61

فصل دوم: انواع بیان نسبت به اولی الناس در فقه امامیه 75

بخش چهارم: کاربرد اولی الناس در متون فقهی اهل‌سنت      237

فصل نخست: مفهوم اولی الناس در اصطلاح متشرعه فقیهان اهل‌سنت      239

فصل دوم : انواع بیان نسبت به اولی الناس در فقه اهل‌سنت      247