«امور والا در نقاشی دوران گوتیک؛ بر اساس نظام فلسفی کانت» نوشته دکتر پیمان علیزاده اسکوئی، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، پژوهشی در پیوند میان فلسفه، زیبایی‌شناسی و هنر است که می‌کوشد مفهوم «امر والا» را از چارچوب نظری فلسفه ایمانوئل کانت به عرصه تحلیل آثار هنری دوران گوتیک وارد کند.

«امر والا» در اندیشه کانت، تجربه‌ای متفاوت از زیبایی است؛ تجربه‌ای که در مواجهه انسان با عظمت، بی‌کرانگی یا قدرتی فراتر از اندازه و تصور معمول شکل می‌گیرد و در نهایت، توانایی عقل و ذهن انسان را آشکار می‌سازد. کتاب حاضر با تکیه بر همین مفهوم، این پرسش را دنبال می‌کند که چگونه می‌توان جلوه‌های امر والا را در عناصر بصری و ساختار هنری آثار دوران گوتیک مشاهده و تحلیل کرد؟

نویسنده در بخش نخست کتاب، مبانی فلسفی این بحث را بررسی می‌کند و با پرداختن به موضوعاتی همچون تفاوت امر والا و امر زیبا، ترس، لذت و الم، امر والای ریاضی و امر والای پویا، عظمت و قدرت و نسبت امر والا با اخلاق، چارچوب نظری پژوهش را شکل می‌دهد. در ادامه، مفهوم امر والا از منظر هنر بررسی شده و رابطه آن با طبیعت، هنر زیبا و نبوغ مورد توجه قرار می‌گیرد.

در بخش اصلی کتاب، این مباحث نظری با سواد بصری و نقاشی دوران گوتیک پیوند می‌خورند. معماری گوتیک، هندسه و نمادها، شیشه‌های رنگی، نقاشی‌های دیواری، نور و رنگ و نمادهای عرفانی، از جمله عناصر مورد بررسی هستند؛ عناصری که در کنار یکدیگر، تجربه‌ای خاص از عظمت، شکوه، رمز و معنویت را در مخاطب ایجاد می‌کنند.

یکی از وجوه قابل توجه کتاب، تمرکز بر آثار مرتبط با حضرت مریم(س) و مسیح(ع) و بررسی چگونگی بازنمایی مفاهیم دینی و معنوی در نقاشی‌های گوتیک است.

نویسنده همچنین با رویکردی تطبیقی، آثار دوره‌های بیزانس و گوتیک را مورد توجه قرار می‌دهد تا نسبت میان عناصر بصری، مفاهیم دینی و تجربه زیبایی‌شناختی «امر والا» را روشن‌تر کند. پژوهش‌های مرتبط با موضوع نیز به ارتباط مفهوم امر والای کانت با نقاشی‌های مرتبط با مریم و مسیح در هنر بیزانس و گوتیک پرداخته‌اند.

از این منظر، کتاب صرفاً مطالعه‌ای درباره نقاشی گوتیک یا شرحی بر فلسفه کانت نیست؛ بلکه تلاشی است برای ایجاد گفت‌وگویی میان اندیشه فلسفی و زبان تصویر و نشان دادن اینکه چگونه عناصری همچون نور، رنگ، فضا، نماد، عظمت و ساختارهای بصری می‌توانند در شکل‌گیری تجربه‌ای نزدیک به مفهوم «امر والا» نقش داشته باشند.

فصل اول: مفاهیم فلسفی کانت                                         21

فصل دوم: مفهوم امر والا در هنر                                       71

فصل سوم: سواد بصری در نقاشی دوران گوتیک              99

فصل چهارم: نتیجه گیری                                                      155